Издательский дом Медина Официальный сайт
Поиск rss Написать нам

Новости партнеров:

Журнал «Минарет» № 1-2 (27-28) 2011
09.09.2011

 

 

 

 

Великие люди Ислама

 

Рафик Минниахметов,
выпускник шариатского факультета Международного исламского университета (Медина, Саудовская Аравия), имам-мухтасиб Альметьевского района, казый Северо-восточного региона Республики Татарстан, зам. директора по учебной части медресе «Ак мечеть»

ПӘЙГАМБӘРЕБЕЗГӘ ТОТАШКАН ГЫЙЛЕМ ЧИШМӘСЕ

Әбү Хәнифә, Мәлик, Шәфигый, Әхмәд ибен Хәнбәл кебек мәшһүр имамнар, Аллаһ алардан риза булсын, бер гаилә кебек иделәр. Алар Аллаһның шәригатенә хезмәт итүдә бер-берсенә ярдәм иттеләр, бер-берсенең гыйлеменнән файдаландылар, һәм шулай итеп Ислам фикыһы аларның кулы белән тәмам җитлекте һәм камиллеккә иреште – аларның, фазыйләтле чорлар үтеп үзгәртүчеләрнең кулы тиеп үзгәргәнче, сөннәттә булган барлык нәрсәләрне туплап алулары аркасында, вәхи иңгән дәвердән соң вакытлар үтеп гарәп теленә мәгънәләрне үзгәртүче яңалыклар кергәнче, Аллаһның китабында һәм расүленең сөннәтендә булган мәгънәләрне аңлау өчен бирелеп эшләүләре аркасында.

Аларга Аллаһның бөек фазыйләте насыйб булды. Чөнки Ул аларны шушы югары вазыйфага әзерләде, аларга ныклы зирәклек, көчле ятлау сәләте, мәгънәләрне яхшы белүчәнлек, яшерен булган хакыйкатьләрне ача белү осталыгы, фикыһка камил бирелүчәнлек, тиз фикер йөртүчәнлек, сөйли һәм аңлата белү осталыгы, камил аек акыл, тугрылык һәм ихласлык бирде, һәм шуларга өстәп алар әле пәйгамбәребез заманына иң якын кешеләр дә.

Алар белән сахәбәләр арасындагы риваять кылучылар, хәдисләрне тапшыручылар саны икедән артмый, шуңа күрә дә ул ике кешенең кемлеген белү әлбәттә алар өчен җиңел булган. Әмма алардан соңгы заманнарда килүчеләр өчен сахәбәләр белән имамнар арасындагы риваять кылучыларның хәлен тиешле дәрәжәдә белү әлбәттә бик авыр, бигрәк тә төрле фетнәләр һәм тәгассубның киң таралуы аркасында.

Бу имамнарны олылау, төрле мәсьәләләрдә аларның сүзләрен һәм дәлилләрен алу, мәзһәбләр арасында бер-берсенә карата гадел һәм әмәнәтле булу хәлифә Мәэмүн вакытындагы Коръәннең халык кылынуы турындагы фетнәгә кадәр дәвам итте.

Хәдисләр риваять кылучылар арасында дәлилләрдән хөкем чыгара белмәүчеләр, хәдисләрнең мәгънәләрен аңламаучылар да бар иде. Аларның кайберсе һәр фикыһ өйрәнүче белә торган мәсьәлә турында соралса, мәңгелек гарьлек китерә торган җавап бирә иде.

Мөхәддисләрнең шәехларыннан фикһый мәсьәләләрдә генә түгел, ә Аллаһ һәм Аның сыйфатлары турында да шәригать тә, аек акыл да инкяр итә торган сүзләр чыга торган булган. Шуңа күрә дә хәлифә Мәэмүн мөхәддисләрне һәм риваять кылучыларны имтихан кылырга булган. Моның өчен ул аларны Коръән мәсьәләсендә тикшерә башлаган, Корьәнне мәхлук дияргә чакырган, баш тартучыларга җәза биргән. Бу фетнә Мәэмүн вакытыннан алып Мүтәвәккил вакытына кадәр дәвам иткән. Бу заманда риваятьчеләр төрле җәфалар чиккәннәр, кайберләре аның мәгънәсен аңламыйча риза булып җавап биргәннәр, ә кайберләре сәләфләр кермәгән мәсьәләгә керүдән сакланганнар. Бу мәсьәләдәге низаг кул арасындагы Коръән китабы турында булган. Әмма Аллаһның сыйфаты булган кәләм сыйфатына килгәндә, аның борынгылыгы һәм мәхлук булмавы турында низаг юк. Ләкин риваятьчеләрнең күпчелеге бу низагның асылын тикшерү һәм уйлаудан бик ерак булдылар, алар үзләре риваять кылган әйберләрнең хәрефләренә ябештеләр, башкаларның нусусларны аңларга тырышуларын инкяр иттеләр, үзләренә туры килмәгән фикерләүчеләрне сөннәтне инкяр итүдә гәепләделәр.

Бик күп риваятьләр кылып та, аларның мәгънәләренә әһәмият бирмәүчеләр турында Шүгъба әйтте: «Хәдис әһелләреннән берәүнең килгәнен күрсәм шатлана идем, ә бүген аларның берәрсен күрүдән дә нәфрәтлерәк әйбер юк миңа». Гамр ибен Хәрис әйтте: «Хәдистән дә шәрәфәтлерәк гыйлемне һәм хәдис әһелләреннән дә акылсызрак кешеләрне күрмәдем.»

Хәдис әһелләре һәм фәкыйһлар арасындагы аерылуны Коръән мәсьәләсендә имтиханның казыйлар аркылы башкарылуы да көчәйтте. Ул казыйларның күпчелеге фикһый мәсьәләләрдә хәнәфиләрнең фикерләрен өстен күрәләр иде, ә имтихан мәсьәләләрендә мүгътәзиләгә авышалар иде. Мүтәвәккил вакытында бу фетнә беткәннән соң, риваятьчеләрнең хәле гадәттәгечә дәвам итте. Мәэмүн теләгән максатка ирешелмәде, мәгәр ике якның да тәгассубы көчәйде генә. Һәм киресенчә, хәдис әһелләре фикһый мәсьәләләргә керә башладылар, үзләрен имтихан кылган казыйлар хакында һәм ул казыйларның имамнары хакында хаксызга гәепләүче хәбәрләр чыгардылар.

Әбү Хәнифәне һәм аның укучыларын барлык имамнар да (Мәлик, Шәфигый, Әхмәд) фәкыйһ буларак сыйфатладылар. Ә фәкыйһ, билгеле булганча, Коръәнне , сөннәтне, иҗмәгъ мәсьәләләрен, кыясны иң оста белүче, һәм бер кешенең фәкыйһ булуын тану – аның иң яхшы, иң хәерле кеше булуын белгертә. Имам Шәфигыйның «Фикыһта барлык кешеләр дә Әбү Хәнифәнең гыйәле» – дип шаһитлык бирүе сәләмәт акыллы кеше өчен җитәдер.

Дүрт мәзһәб арасындагы туганлык гасырлар буе дәвам итте, чөнки аларның гыйлеме бер чыганактан иде, юнәлешләре бер юнәлеш иде, һәм барысының да байрагы – ихласлык булды. Хәл шулай булды, кайбер бидгатьче риваятьчеләрнең гаепләүләреннән башка гаепләүләр булмады, хәтта Әбү Хәмид әл-Исфраини заманының ахырлары җитеп, кайбер мәзһәб әһелләре хәнәфиләрдән казыйлыкны таләп иткәнчегә кадәр. Һәм бу низаг хатаны һәм дөреслекне аерыр өчен түгел, бәлки кайбер кешеләрнең дөньяга хирыслыгы сәбәпле барлыкка килде. Үзләрен фикыһ һәм хәдис гыйлемен туплаучы дип санаган кайберәүләр үзләренә үк золымлык кылып Әбү Хәнифәгә һәм аның укучыларына каршы төрле ялган хәбәрләр һәм риваятьләр җыеп тупладылар.

Хәтта Әбү Нүгайм һәм Бәйһакый кебекләр дә ялганчылардан китерелгән мондый хәбәрләрне туплауда читтә калмыйләр! Ә инде әл-Хатыйб әл-Багдади үзенең «Тариху Багдад» китабында бу эштә барысын да уздырып җибәрә. Ибен әл-Җәүзи «әт-Тәхкыйк» китабында әйтте: «әл-Хатыйб кунут турындагы китабында үзенең тәгассубын күрсәтүче хәдисләрне китергән… аның бу хәдисне зәгыйфьләмәве һәм дәлил итеп китерүе бөек оятсызлык, диненең азлыгы, салкын тәгассуб, чөнки ул бу хәдиснең батыл икәнен белеп тора!!»

Әбү Хәнифә гамәлләрне иманның асыл нигезләреннән санамаганы өчен, хавариҗлар аны «ирҗа» да гаеплиләр иде һәм шул максаттан чыгып аның турында төрле ялган хикәяләр сөйләделәр. Мәсәлән, имеш ул бер исереккә «синең иманыңны Җәбраилнең иманы кебек кылдым» дигән. Хәзерге көндә дә «Тариху Багдад»та язылган шундый ялган яки үзгәртелгән риваятьләрне китереп, риваятьләр турында төпле гыйлеме булмаган гавам халыкны һәм хәтта шәкертләрне дә бөек имамга бирелгән, пәйгамбәребездән мирас булып калган гыйлемнән биздерергә, мәхрүм итәргә тырышалар. Инде шул заманнардан бирле хавариҗлар һәм аларның калдыклары хаклык әһелләренә яла ягып ирҗада гаеплиләр.

Әйе, Әбү Хәнифә йөзәр мең хәдисләр риваять кылмаган, мәгәр аның хәдислар тулы сандыклары булган һәм ул алардан дүрт меңен сайлап алган. Мөхәммәд ибен Йосыф әс-Салихи әш-Шәфигый «Гукудүл-җимән» китабында әйтте: «Әбү Хәнифә хәдис хафизларының олугларыннан булды, әгәр ул хәдисләргә ныклы әһәмият бирмәгән булса фикһый мәсьәләләрнең хөкемнәрен чыгара алмас иде… Хәдисләрне күп белсә дә, аннан риваять кылынганнары аз, иҗтиһад белән мәшгуль булуы сәбәпле; шулай ук Мәлик һәм Шәфигыйдан да чагыштырмача аз хәдисләр риваять кылына шул ук сәбәп аркасында. Ничек күп белеп тә, башка сахәбәләр белән чагыштырганда азрак хәдисләр риваять кылган Гомәр һәм Әбү Бәкер кебек үк.» Әбү Хәнифә һәрбер белгәнен риваять кылмаган, бәлки хөкемнәргә кагылышлы хәдисләрне һәм әсәрләрне генә риваять кылган. Кыясны куллану мәсьәләсендә Әбү Хәнифә әйтте: «Аллаһның илчесеннән килгән хәбәрләрне баш өсте кабул итәбез, сахәбәләрдән килгән хәбәрләрне аларның сүзләреннән чыкмыйча сайлыйбыз, тәбигыйннәрдән булган хәбәрләргә килгәндә – алар да кешеләр һәм без дә кешеләр.» Чөнки Әбү Хәнифә үзе үк тәбигыйннәрдән булган мөҗтәһид һәм башка тәбигыйннәрнең иҗтиһади мәсьәләләрдә аннан өстенлекләре юк.

Бөек имамның максаты хәдис сүзләрен жыю һәм риваятьчеләрне тикшерү булмаган, бәлки аның максаты Коръән һәм фикыһ булган. Ниндидер фәнгә бирелгән һәр кеше башка фәннәргә әһәмиятне азайта. Шуның өчен дә риваятьчеләр Хафс һәм Калун кебек кыйраәт имамнарының, Ибен Әбү Ләйлә һәм Госман әл-Бәтти кебек фәкыйһларның, Фәркад әс-Сәбәхый һәм Шәкыйк әл-Бәлхый кебек зәһидләрнең, бер төркем тел галимнәренең хәдисләрен зәгыйфьләделәр. Бу имамнарның ныклы, ышанычлы булмавы яки ялганчы булуы сәбәпле түгел, ә хәдисләрне аз риваять кылулары сәбәпле!! Имам Әбү Хәнифә кебек мөҗтәһид иҗтиһад кылмас, мәгәр Коръәнне, сөннәтне һәм әсәрләрне, иҗмәгъ һәм хыйләф урыннарын яхшы итеп белгәч кенә. Имам Әбү Хәнифә турында кайбер мүтәгассыйбларның ялган хикәяләренә каршы, хәнәфиләрдән булмаган хәдис, фикыһ, тарих имамнары да аны яклап китаплар яздылар. Шулардан: имам, фәкыйһ, мөхәддис Әбү Гомәр ибен Габделбар әл-Мәлики; имам, мөхәддис Шәмседдин әз-Зәһәби әш-Шәфигый; имам, фәкыйһ, мөхәддис Йосыф ибен Хәсән ибен Габделһәди әл-Хәнбәли; имам, мөхәддис әс-Сүйутый әш-Шәфигый; имам, фәкыйһ әл-Хәйтәми әш-Шәфигый, һәм башкалар.

Риваятьчеләрнең Әбү Хәнифәгә каршы күтәргән көрәшләренең кайбер сәбәпләре түбәндәгечә:

1.Әбү Хәнифәгә һәм укучыларына нисбәт кылына торган «әр-раэйү» (яңа мәсьәләнең хөкемен ачыклар өчен акылны эшкә җигү, кыясны куллану). Мәгәр аларның аны куллануы нусусларда булган мәсьәләләр белән чагыштырып, нусусларда булмаган мәсьәләләргә карата гына булды. Һәм бу – сахәбә һәм тәбигыйннәрнең фәкыйһларының юлы. Ә кем яңа мәсьәләләрдә Коръәнгә һәм сөннәткә нигезләнгән кыясны туры юлдан тайпылу дип санаса, ул барлык сахәбә һәм тәбигыйннәрнең фәкыйһларына хыйләф кылган булыр, фәкыйһлар белгән әйберләрдә үзенең наданлыгын күрсәтер.

Пәйгамбәребез Мүгаз ибен Җәбәлне Ямәнгә җибәргәндә сорады: «Хөкем итәргә туры килсә, ничек эшләрсең?» Мүгаз әйтте: «Аллаһның китабында булган белән хөкем итәрмен.» «Аллаһның китабында булмаса?» «Аллаһның расүленең сөннәте буенча.» «Аллаһның расүленең сөннәтендә булмаса?» Мүгаз әйтте: «Акылым белән иҗтиһад кылырмын һәм кимчелек кылмам.» Пәйгамбәр Мүгазның күкрәгенә сукты һәм әтте: «Аллаһ илчесенең илчесен Аллаһның илчесен ризалаштыра торган әйбергә юнәлткәне өчен Аллаһка мактау булсын.» Бу хәдистән аңлашыла ки, пәйгамбәребез Мүгазның иҗтиһадка нигезләнеп кыясны куллануын күреп шатланган, күңеле хуш булып калган.

Имам Әбү Хәнифә сөннәтне, хәтта ул зәгыйфь хәдис булса да, кыястан өстен куя. Шуңа күрә дә, намазда кычкырып көлү һәм тәннән кан агу таһәрәтне боза диде, мурсәл хәдисләргә нигезләнеп, кыяс буенча бу очракларда таһәрәт бозылырга тиеш булмаса да.

Имам Әбү Хәнифә гыйлемне Гомәр, Гали, Габдулла ибен Мәсгуд, Габдулла ибен Габбастан (Аллаһ алардан риза булсын) дүрт мең шәех аркылы мирас итеп алды. Аның гыйлеме сахәбәләрнең гыйлеме белән ныклы чылбыр аша тоташкан.

Кыясны һәм акылны куллануны мәзһәб имамнарының дүртесе дә кабул итә.

2.Әбү Хәнифәнең гамәлләрне иманның төп нигезләреннән санамавы, өммәтнең барчасын гамәлдәге һәр кимчелеге өчен көферлеккә чыгармасыннар өчен. Аның бу карашы Коръән һәм сөннәтнең үзеннән алынган. Аны ирҗа һәм туры юлдан тайпылу дип санау – золым һәм дошманлык. Иман ул сүз һәм гамәл, арта һәм кими дип әйтмәүченең риваятьләрен кабул итмәү сәләмәт нигезгә төпләнмәгән. Гамәлләрне иманның камиллегеннән дип санаучылар өчен бу мәсьәләдәге хыйләф ике төркемнең бер-берсен гаепләве өчен сәбәп була алмый. Әмма гамәлләрне иманның төп нигезләреннән санаучыләр – ягъни гамәлләрендә кимчелек кылучының иманы бозыла диючеләр – белә торып яки белмичә мүгътәзилә яки хавариҗлар юлына кереп китәләр.

3.Иманда искәрмә ясау мәсьәләсе. Күпчелек риваять әһелләре иманда искәрмә ясамаучыларны туры юлдан тайпылучы саныйлар. Ә Әбү Хәнифә һәм аның иптәшләре мөэмин кешенең «мин мөэмин, Аллаһ теләсә» дип әйтүен дөрес санамыйлар, мәгәр хәзерге вакытын түгел, ә киләчәген күзаллап әйтсә генә мондый искәрмә ясау дөрес диләр. Чөнки киләчәк билгесез һәм бу җәһәттән искәрмә ясау дөрес була, ләкин әгәр хәзерге хәле турында искәрмә ясаса – үзенең ныклы ышануында шикләнгән була, ә иман шик белән бергә булырга мөмкин түгел, шикләнү иманны юкка чыгара.

4.«Коръән Аллаһның сүзе (кәләме)» дип, Коръән һәм сөннәттә булганнан арттырмыйча туктап калучыларны, низаг мәсьәләсенә катнашмаучыларны риваятьчеләр тәкфир кылалар, кәфергә чыгаралар. Алар «Коръән мәхлук түгел» дип теле белән әйтмәүчеләрнең барысын да көферлектә гаеплиләр. Шулай итеп үзләренең икейөзлелекләрен исбатлыйлар, чөнки үзләре үк: без сәләфләр кебек Коръән һәм сөннәткә генә нигезләнәбез, алардан читкә чыкмыйбыз диләр, ләкин Аллаһның сыйфатлары турында «ышандык һәм тикшермибез» дияр урынга – башкалардан уздырып ул сыйфатларның ниндилегенә аңлатмалар бирәләр, олы бәхәсләргә керәләр, калын-калын китаплар язалар!

5.«Коръән мәхлук» дигән һәркемне кәфергә чыгару. Хәдисчеләр бу сүзләрне кеше Аллаһның кәләм сыйфаты булган Коръән турында әйтәме, яки кул алдында булган Коръән китабы, Коръән укучының авызыннан чыккан сүзләре турында әйтәме икәнен ачыклап тормыйлар. Гыйлем һәм хаклык әһелләрендә билгеле булганча, аның беренчесе әлбәттә мәхлук түгел, ә икенчесе әлбәттә мәхлук.

6.Аллаһның сыйфатларына кагылышлы мәсьәләләр. Бу мәсьәләләрдә риваятьчеләр дөреслектән ерак булган шикле һәм исбатланмаган хәбәрләр китерәләр, ул риваятьләрне галәмнәрнең хуҗасы булган Аллаһны гәүдәләндерә торган мәгънәләрдә аңлаталар. Аллаһны кимчелекләрдән пакь дип белүче һәр сөнни мөселман андый эшләрдән ерак. Аларның Аллаһка мәхлуклар сыйфатлары бирә торган китаплары Ислам диненең көчле вакытында яшерен булдылар. Ләкин Ислам дәүләтләре зәгыйфьләнгәч, динне саклау һәм яклау беткәч, хөррият пәрдәсе астында алар күпләп басылды, таратылды, һәр укучыга алар белән танышу җиңеләйтелде, кешеләрне ялган сүзләре белән адаштырыр өчен ул китапларны язучыларны таныту, мактау, олылау гамәлиятләре оештырылды. Мәсәлән, Бохари һәм Мөслимнең кем икәнлекләре турында томанлы гына белгән яки гомумән белмәгән хәлдә, Албанины пәйгамбәрдән кала Ислам динендәге иң зур шәхес дип белүчеләр мәчеткә беренче тапкыр намаз укырга килүчеләр арасында да пәйда була башлады. Акылы һәм дине сәләмәт булган бер мөселман да мондый хәлгә битараф калмас. Хәдисләрнең мәгънәсен аңлаудан ерак булып хәрефләренә генә ябешкән риваятьчеләр Аллаһның сыйфатлары турында килгән сүзләрнең кайсысы мәҗәз, ә кайсысы хакыйкать икәнен аермаган хәлдә, бөек имамнарны көферлектә гаеплиләр!! Һәм кайбер сәләф имамнарның «кыйраәт мәхлук, ә укыла торганы мәхлук түгел» дигән сүзләрен үзләренчә тасвирларга тырышалар.

Ачык хакыйкать шулдыр ки, дүрт имам – һәм шуларның беренчеләреннән булган иң бөек имам Әбү Хәнифә дә – мөселманнар тарафыннан аларның туры юлда, һидәяттә булуларына иҗмәгъ кылынган имамнар, аларның фазыйләтләре, гыйлемнәре өммәт өчен шиксез исбатланган, Ул имамнар безнең тарафтан олылауга һәм хөрмәткә лаек. Кем аларны начарлык белән искә алса, ул туры юлдан язган булыр, Коръәндә һәм сөннәттә күрсәтелгәнчә, өммәтнең галимнәре әйткәнчә.

Шуңа да карамастан, соңгы заманнарда өммәтнең имамнарына яла ягып тел тигерүчеләр хәрәкәте барлыкка килде. Бигрәк тә имам Әбү Хәнифәгә каршы аның исемен пычрату, аңа яла ягу, аның дәрәҗәсен төшерергә тырышу буенча эшләр киң җәелдерелде.

Имам Әбү Хәнифә иң беренче булып риваятьләрдә көчле, ышанычлы булучыларның риваятьләрен алды һәм риваятьләрдә зәгыйфь булучыларны ташлады, хәдис һәм фикыһка ябеште, гыйбадәткә хирыс булды һәм шулай итеп бөек имамга әйләнде, барлык җирләрдә аңа иярәләр, барлык җирләрдә аның гыйлеменә мөрәжәгать итәләр.

Имам әз-Зәһәби «Сийәру әгъләмин-нүбәлә»дә (5:236) Хәммәд ибен Әбү Сөләймәннең тәрҗемәсендә әйтте: «Күфә әһелләренең иң оста фәкыйһы – Гали һәм Ибен Мәсгуд, аларның укучыларыннан иң оста фәкыйһ – Галькамә, аның укучыларыннан – Ибраһим ән-Нәхагый, аның укучыларыннан иң оста фәкыйһ – Хәммәд, аның укучыларыннан – Әбү Хәнифә, аның укучыларыннан – Әбү Йосыф, Әбү Йосыфның укучылары офыкларга таралдылар, алардан иң оста фәкыйһ – Мөхәммәд ибен әл-Хәсән, Мөхәммәднең укучыларыннан иң остасы – Әбү Габдулла әш-Шәфигый.»

Кем Әбү Хәнифәнең мәзһәбен тикшерсә, мәзһәбләр арасында диндә иң нык катылык күрсәтүче мәзһәб икәнен белер. Моны надан мүтәгассыйблар гына, туры юлдан баручы һәм ияртүче имамнарны инкяр итүчеләр генә танымас.

Пәйгамбәребез мәшһүр хәдистә әйтте: «Сезнең иң яхшыларыгыз – минем заманда яшәүчеләр, соңыннан – алардан соң килүчеләр, соңыннан – алардан соң килүчеләр, соңыннан – ялган таралыр». Шулай итеп Әбү Хәнифә хәерле заманда яшәүчеләрдән булган, ә аны хурлаучылар ялган таралган заман балалары. Пәйгамбәребез әйтте: «Өммәтем адаштыра торган әйбергә берләшмәс, аерылу күрсәгез күпчелеккә иярегез». Нәрсә генә димәсеннәр, Аллаһ ул күпчелекнең хәдис әһелләреннән түгел, ә фикыһ әһелләреннән булуын теләгән, мәзһәбләр арасында да ул күпчелекнең башка мәзһәбләрдән түгел, ә хәнәфи мәзһәбеннән булуын теләгән.

 

 

Рафик Миниахметов

 

Родник мудрости, восходящий к Пророку

Великие имамы — Абу Ханифа, Малик, Шафии, Ибн Ханбал (пусть Аллах будет ими доволен) — были как одна семья. Они помогали друг другу в служении шариату, пользовались знаниями и мудростью друг друга. Таким образом, фикх обрел свою полноту и совершенную форму благодаря тому, что они бережно собрали все знание, содержащееся в Сунне, и всецело посвятили себя пониманию смыслов, заложенных в Книге Аллаха и Сунне Пророка. И сделали они это до того, как прошли благодатные времена и в религию стали вмешиваться изменяющие и искажающие ее; до того, как прошли долгие годы после Откровения, ниспосланного нашему Пророку, и в арабский язык были введены новшества, изменяющие смыслы слов.

Им были дарованы великие добродетели от Аллаха. Ведь Он готовил их к этой высокой миссии, даровал им мудрость, отменную память, способность понимать смыслы, мастерство постигать скрытые истины, полную самоотдачу при изучении фикха, развитое мышление, способность ясно выражать свои мысли и разъяснять, трезвый ум, честность и искренность. Помимо всего этого, они еще и люди, жившие во времена, самые близкие к Пророку.

Число звеньев в цепочке передатчиков хадисов между ними и сахабами не превышает двух, поэтому им было легко знать определенно, кто были эти передатчики. Однако для тех, кто жил в последующие эпохи, очень сложно в должной степени хорошо знать этих передатчиков (между сахабами и имамами), тем более из-за распространения всяческих смут и фанатизма.

Этих имамов почитали, прислушивались к их словам и доводам по разным вопросам, в отношениях между мазхабами царили справедливость и доверие. Все это продолжалось до смуты, учиненной халифом Мамуном в связи с вопросом о сотворенности Корана.

Среди передатчиков хадисов были и такие, кто не мог вывести какое-то решение, основываясь на неких аргументах, кто не понимал смыслов хадисов. Некоторые из них могли на вопрос, известный любому, изучающему фикх, ответить так, что их ответ мог стать причиной вечного позора. Один их них, например, после того как сходил в туалет, без омовения прочел намаз витр, объяснив это словами Пророка «кто делает истиджмар, пусть делает витр». Он не знал, что слово «витр» в данном случае означает совсем на намаз, а «нечетное количество» (например, камней, которыми необходимо очиститься после испражнения) [Абдалазиз аль-Бухари, «Кашф аль-асрар»]. Один мухаддис на протяжении сорока лет не стригся перед пятничной молитвой, основываясь на хадисе «в пятницу перед намазом запрещен халк». Однако в этом хадисе речь идет о «хилак», т. е. запрещается сидеть вместе кругом, и никакого отношения к стрижке это не имеет [Ибн аль-Джаузи, «Талбис иблис»].

Еще один из мухаддисов понял хадис «мужчине запрещено поливать растение другого» дословно, так, будто ему запрещено поливать чужой сад. На самом же деле этот хадис касается запрета мужчинам вступать в отношения с беременными пленницами. Эти примеры ясно свидетельствуют о том, какую опасность для уммы представляют знающие хадисы наизусть, но не понимающие их смыслов люди, не являющиеся факихами.

Некоторые слова шейхов мухаддисов, касающиеся не только проблем фикха, но и Аллаха и его атрибутов, настолько нелепы, что их отвергает и шариат, и здравый смысл. Именно поэтому халиф Мамун решил устроить испытания для мухаддисов и передатчиков хадисов. Для этого он проверял их отношение к проблеме сотворенности Корана, призывал их признать Коран сотворенным, несогласных наказывал. Эта смута продолжалась в период от халифа Мамуна (813–833) до халифа Мутаваккиля (847–861). В это время передатчики подвергались репрессиям, некоторые, не понимая смысл вопроса, соглашались с халифом, другие остерегались касаться проблем, обойденных праведными предшественниками. Эта распря касалась Корана как книги, которая на руках у людей. Что касается такого атрибута Аллаха, как слово (калам), то нет никаких разногласий в том, что оно извечно и не сотворено. Однако большинство передатчиков были далеки от размышлений и понимания основ этой смуты, они просто прицепились к букве того, что они передавали, отрицали попытки других понять религиозные тексты, обвиняли всех, мыслящих иначе, в отрицании Сунны.

Шуба сказал про тех, кто передавал много хадисов, не придавая значения их смыслу: «Раньше я радовался, если видел приближение кого-нибудь из ахль аль-хадис, а сегодня нет ничего более противного, чем видеть одного их них». Амр б. Харис сказал: «Я не видел знания, более почетного, чем хадисы, и более глупых людей, чем ахль аль-хадис».

Разногласия ахль аль-хадис и факихов были усилены тем, что «экзаменаторами» по вопросу сотворенности Корана были кадии. Большинство этих кадиев в вопросах фикха отдавали предпочтение взглядам ханафитов, а в вопросе, вынесенном на «экзамен», склонялись к мнению мутазилитов. После того как эта смута закончилась в эпоху Мутаваккиля, положение передатчиков вернулось к прежнему состоянию. Мамун не добился желаемого, а фанатизм и крайности обеих сторон только усилились. Более того, ахль аль-хадис стали вмешиваться в вопросы фикха, стали распространять необоснованные порочащие сведения, обвиняя кадиев, которые их «экзаменовали», и имамов этих кадиев.

Все имамы (Малик, Шафии, Ахмад) признавали Абу Ханифу и его учеников факихами. А факих, как известно, превосходно знает Коран, Сунну, вопросы иджма, кияс; признание кого-либо факихом говорит о том, что этот человек самый хороший, самый добродетельный. Для любого здравомыслящего человека достаточно слов имама Шафии: «В знании фикха все люди — дети Абу Ханифы».

Родство между четырьмя мазхабами продолжалось веками, ведь они черпали знания из одного источника, они были устремлены в одну сторону, их знаменем была искренность. Именно так и обстояли дела, и не было никаких обвинений, кроме нападок некоторых передатчиков, впавших в ересь. Так продолжалось до конца времен Абу Хамида аль-Исфраини, когда некоторые представители мазхабов стали оспаривать у ханафитов судейство. И этот спор возник не из-за стремления отделить истину от заблуждения, а из-за мирских страстей отдельных людей. Некоторые, считая, что они постигают науку фикха и хадисов, собрали различные ложные предания и сведения против Абу Ханифы и его учеников, даже не осознавая, что вредят сами себе. Они подняли эту смуту ради мирских благ и положения в обществе, тем самым бросив тень на свои же труды во благо веры.

Историк Такиаддин аль-Макризи аш-Шафии писал в своей книге «Хитат»: «Когда в правление халифа аль-Кадир билляхи Абу Хамид аль-Исфраини занял высокое положение, он убедил правителя назначить на пост кадия Багдада Ахмада б. Мухаммада аль-Баризи аш-Шафии вместо Абу Мухаммада б. аль-Акфани аль-Ханафи, без согласия последнего. Население Багдада после этого разделилось на два лагеря. Позже Абу Хамид пишет жителям Хорасана и султану Махмуду аль-Газнави, что халиф передал судейство из рук ханафитов шафиитам, и эта информация распространяется в Хорасане. Лидер ханафитов Хорасана, кадий Нишапура Саид б. Мухаммад приезжает в Багдад. Между ханафитами и шафиитами возникает спор из-за этой проблемы, о чем становится известно халифу. Он собирает у себя авторитетных людей, кадиев и объявляет, что все это произошло из-за аль-Исфраини, выдавшего свой предательский обман за добрый совет и наставление. Таким образом, халиф отменяет свое решение».

После таких событий историки и мухаддисы — сторонники аль-Исфраини, начинают собирать ложные сведения и сообщения об Абу Ханифе и его учениках, стараясь тем самым выместить злобу, скопившуюся у них в сердцах. Даже такие люди, как Абу Нуайм и Байхаки, не остались в стороне от сбора подобных сведений! Всех в этом деле превзошел аль-Хатиб аль-Багдади в своей книге «Тарих аль-Багдад». Ибн аль-Джаузи писал в своей книге «ат-Тахкик»: «аль-Хатиб в книге про кунут приводит хадисы, показывающие его фанатизм… то, что он не указывает слабость хадиса и использует его в качестве довода — большое бесстыдство и непристойность, слабость веры, просто фанатизм, ведь он знал о ложности этого хадиса!»

Аллах доверил Абу Ханифе половину уммы, даже две трети. Кто скажет, что Аллах не вложил в это мудрость и сокровенный смысл? От Европы до Китая, от Серенного полюса до Эфиопии и Южной Африки мусульмане на протяжении веков поклоняются Господу согласно ханафитскому мазхабу. Остальная часть уммы вверена другим имамам. Естественно, ложные слова людей с малой верой и скудным умом никак не могут повредить Абу Ханифе, великому имаму, человеку большой веры, честности, надежности, мудрости, обладающему совершенным разумом, огромным знанием, мазхаб которого распространился по всему миру. Кто он, и кто они?! Ибн Абдалбар пишет в книге «Джами баян аль-илм», что Абу Ханифа видел сахабов Анаса б. Малика, Абдаллаха б. аль-Хариса. Также он видел Абдаллаха б. Абу Ауфа, Ата б. Абу Рабаха. Такой чести среди имамов был удостоен только Абу Ханифа.

Ас-Суюти говорит в книге «Табйид ас-сахифа»: «Пророк обрадовал/сообщением/об Абу Ханифе. В хадисе, приводимом Абу Нуаймом, Абу Хурайра говорит, что Пророк сказал: «Если бы знание было у созвездия Плеяды, то его взял бы человек из персов». Смысл этого хадиса есть также у Бухари и Муслима. Муслим приводит его в таком виде: «Если бы религия была около Плеяд, ее взял бы человек из персов». Для всех, обладающих знанием, совершенно понятно, о ком идет речь в этом хадисе, невежды же не знают.

За то, что Абу Ханифа не считал действия (амаль) одной из основ веры, хариджиты обвиняли его в ирджа и поэтому рассказывали о нем различные лживые истории. Якобы он сказал одному пьяному: «Я признал твой иман соразмерным иману Джибриля». И сегодня они, пересказывая подобные лживые или искаженные легенды, включенные в «Тарих Багдад», пытаются отвратить простой люд, не имеющий глубоких познаний, и даже шакирдов, от мудрости, дарованной великому имаму, от доставшегося нам через него пророческого наследия; они хотят лишить нас этого! И вот с тех давних пор хариджиты и их приспешники клевещут на сторонников истины, обвиняя их в ирджа. Ат-Тахави упоминает в «Мушкил аль-асрар», что дед Абу Ханифы был знаменосцем Али в битве Нахраван. Абу Ханифа пятьдесят пять раз совершил хадж. Кто из бесцеремонных невежд, бранящих Абу Ханифу, может похвастаться тем, что его дед был знаменосцем халифа Али, или тем, что сам он совершил хадж 55 раз?

Действительно, Абу Ханифа не передал сотни тысяч хадисов, хотя у него хранилось множество хадисов и он отобрал из них четыре тысячи. Мухаммад б. Юсуф ас-Салихи аш-Шафии говорит в книге «Укуд аль-джуман»: «Абу Ханифа был одним из великих знатоков хадисов, если бы он не уделял серьезного внимания хадисам, то не смог бы выносить решения в фикхе… Хотя он знал много хадисов, переданных от него мало, по причине того, что он занимался иджтихадом; по той же причине он передал по сравнению с Маликом и Шафии меньше хадисов. Несмотря на множество хадисов, которые он знал, передал он их мало по сравнению с другими сахабами, так же как это сделали Умар и Абу Бакр». Абу Ханифа передал не все известные ему хадисы, а только те, которые имели отношение к его решениям в фикхе.

Ни у кого из выдающихся имамов не было столько друзей, соратников и учеников, сколько их было у Абу Ханифы. Ни от кого другого ученые и вообще люди не получили столько пользы в понимании неясных хадисов, новых проблем, шариатских постановлений. Так говорил Ибн Хаджар аль-Хайсами в книге «аль-Хайрат аль-Хисан». Аль-Маджид ибн аль-Асир аш-Шафии писал в «Джами аль-усул», что с древности до наших дней половина уммы не поклонялась бы Аллаху в соответствии с фикхом имама Абу Ханифы, если бы в этом не было скрытой для нас мудрости Аллаха. Те, кто клевещет на Абу Ханифу, или завидуют ему, или несведущи в вопросах его иджтихада, так говорят об этом Ибн Абдалбарр аль-Малики в «аль-Интика» и ан-Наджм ат-Туфи аль-Ханбали в «Шарх Раудат Ибн Кудама»

И все другие ученые, не подверженные фанатизму, говорили о великом имаме только слова похвалы. Сообщают, что Хариджа б. Мусаб говорил: «Четыре имама полностью читали Коран в одном ракаате: Усман ибн Аффан, Тамим ад-Дари, Саид б. Джубайр и Абу Ханифа». Когда при Ибн Мубараке упомянули Абу Ханифу, он сказал: «Что можно сказать о человеке, отвергнувшем предложенные ему мирские блага, терпевшем даже когда его наказывали плетью, отказавшемся от должности, к которой другие стремятся?!» Бишр аль-Хафи передал, что аль-Хурайби сказал: «Против Абу Ханифы будет говорить только невежда или завистник». Макки б. Ибрахим сказал: «Абу Ханифа был самым ученым человеком своего времени». Он был одним из тех, кто получал знания от сахабов и табиунов! Ибн аль-Мубарак сказал: «Меня беспокоит, что они поминают Абу Ханифу злом, я боюсь, что на них падет гнев Аллаха». Аль-Хасан б. Зияд аль-Лулуи сказал: «Клянусь Аллахом, Абу Ханифа ни от одного из них не принял ни платы, ни подарка, то есть от амиров». Как упоминает Ибн Абдалбарр в «аль-Интика», Ибн Маин сказал про Абу Ханифу: «Он надежный (авторитетный) [передатчик хадисов], ни от кого я не слышал, чтобы его сочли слабым». Сомнения в Абу Ханифе, в его риваятах начались только когда распространились горделивые невежды, пытающиеся показать себя знатоками Корана и Сунны, но далекие от размышлений и здравого ума.

Абу Ханифа сказал по поводу применения кияса: «Мы безоговорочно принимаем сообщения, дошедшие до нас от Посланника Аллаха; выбираем, не добавляя ничего от себя, среди тех сообщений, которые дошли до нас от сахабов; что касается сообщений от табиунов, то и они люди, и мы люди». Ведь Абу Ханифа и сам был муджтахидом, одним из табиунов, и у них нет над ним превосходства в вопросах иджтихада.

Абу Юсуф сказал, что Абу Ханифа говорил: «Передатчику дозволено передавать только тот хадис, который он помнил наизусть с того момента, как услышал». Эти слова являются еще одной причиной того, что его не любят мухаддисы, потому что он ставил жесткие условия, обеспечивающие достоверность хадисов. Немногие передатчики могут эти условия выполнить, остальные же гневаются на великого имама и его учеников.

Задачей великого имама не был сбор хадисов и проверка передатчиков, он занимался Кораном и фикхом. Человек, преданный какой-то науке, уделяет меньше внимания другим наукам. Поэтому передатчики считали слабыми хадисы от таких имамов кираата, как Хафс и Калун, факихов Ибн Абу Лайлы и Усмана аль-Батти, аскетов/суфиев Фаркада ас-Сабахи и Шакика аль-Балхи, а также от целой группы филологов. Это все не по причине того, что все эти имамы были ненадежными, а потому что они передавали мало хадисов! Муджтахид, подобный Абу Ханифе, не будет выносить иджтихад по тому или иному вопросу, пока не будет хорошо знать Коран, Сунну, источники, иджма и вопросы, вызывающие разногласия. Однако если великий имам и виноват в чем-то, так это в том, что большинство кадиев, судивших передатчиков в эпоху Халифа аль-Мамуна, следовали в вопросах фикха за Абу Ханифой. И потом эти передатчики отомстили кадиям — собрав и распространив ложные истории об Имаме. Пусть Аллах простит их.

В ответ на лживые россказни некоторых фанатичных противников про Абу Ханифу, большие ученые в области хадиса, фикха и истории, не будучи сами ханафитами, написали книги в защиту великого имама. Например: имам, факих, мухаддис Абу Умар б. Абдалбарр аль-Малики, имам, мухаддис Шамсаддин аз-Захаби аш-Шафии, имам, факих, мухаддис Юсуф б. Хасан б. Абдалхади аль-Ханбали, имам, мухаддис ас-Суюти аш-Шафии, имам, факих аль-Хайтами аш-Шафии и другие.

Только некоторые антропоморфисты, кадариты и джабариты, а также другие безмазхабники и еретики, пользуясь тем, что на смену вековым установлениям фикха пришли дозволяющие все безбожные законы, а также стремясь сменить ханафитов, издавна исполняющих функции кадиев в большинстве стран, относятся враждебно к Абу Ханифе и его ученикам, печатают и распространяют лживые рассказы о них.

Это совершенно ясно любому, кто немного изучит этот вопрос и разузнает что-нибудь о тех, кто порочит великого имама. Эти несчастные не понимают: никто и никогда не сможет принизить того, кому Аллах даровал высокое положение!

Вот некоторые причины той борьбы, которую развернули передатчики против Абу Ханифы:

1. Метод ар-рай (использование разума, кияса для решения новых проблем), который относят к Абу Ханифе и его ученикам. Однако они использовали этот метод только для нахождения решений проблем, которых нет в имеющихся священных текстах. И это — путь факихов из числа сахабов и табиунов. А те, кто считает, что опирающееся на Коран и Сунну суждение по аналогии при решении новых проблем является уклонением от истинного пути, тот противоречит всем факихам из числа сахабов и табиунов, и это значит, что они невежественны в вопросах, известных всем факихам.

Наш Пророк спросил у Муаза б. Джабаля, оправляя его в Йемен: «Как ты будешь принимать решение?» Муаз ответил: «Согласно Корану». «А если не будет в книге Аллаха (решения)?» Муаз: «Согласно Сунне Пророка». «Если не будет в Сунне Пророка (решения)?» Муаз ответил: «Я вынесу иджтихад на основе своего разума». Пророк хлопнул Муаза по груди и сказал: «Хвала Аллаху, за то, что он привел гонца Пророка Аллаха к решению, угодному Посланнику Аллаха». Из этого хадиса становится понятным: Пророк обрадовался и был доволен, что Муаз использует основанный на иджтихаде кияс.

Кияс — это суждение по аналогии, когда какой-то вопрос (прямого ответа на который нет в Коране и Сунне) решается с учетом положений, которые есть в Коране и Сунне. Это возможно потому, что причины этих вопросов, проблем однообразны. Кияс также можно называть иджтихадом, ведь тот, кто его применяет — муджтахид, прилагает все усилия для решения проблемы.

Пророк одобрял применение иджтихада сахабами, не отрицал это. Например, после возвращения с битвы Ахзаб, наш Пророк приказал сахабам отправиться к племени бану курайза и сказал: «Пусть никто из вас не читает послеполуденную молитву, а сделает это только у бану курайза». Сахабы поспешили к бану курайза. Некоторые из них совершили послеполуденную молитву еще в пути, опасаясь, что они пропустят время намаза, и объяснив слова Пророка тем, что он хотел их поторопить. Другие помолились, лишь добравшись до места, тем самым выполнив указание Пророка, но пропустив положенное для намаза время. А после того как сахабы обратились к Пророку с просьбой рассудить их, он не высказал порицания ни одной из групп. Хотя в то время и не было нужды в иджтихаде, наш Пророк сам совершил его, и сахабам позволил, для того чтобы научить их находить решение проблем, которые возникнут на протяжении всей истории (ведь Ислам ниспослан всем людям до самого конца времен), основываясь на Коране и Сунне.

Самым первым вопросом, решенным с помощью кияс, стало назначение халифа после смерти Пророка. Определенного ответа не было в Коране и Сунне, и сахабы выбрали Абу Бакра, совершив иджтихад. Если кто-то решит отрицать кияс, получается, что выборы Абу Бакра были неправильными. А все мы знаем, что отрицающий халифат Абу Бакра не считается ахль ас-сунна ва аль-джамаа. Также и решение о военном походе против отступников, отказавшихся выплачивать закят, было вынесено на основе кияса. Самые известные люди, применявшие кияс: Умар, Абдулла б. Масуд, Зайд б. Сабит, Али, Убай б. Каб, Абу Муса аль-Ашари. Как, зная все это, можно называть кияс отступлением от истинного пути? Как можно отрицать то, чему учил сам Пророк? Сегодняшние невежды считают, что для них самих двери иджтихада открыты, однако в то же самое время они возводят хулу на Абу Ханифу за его иджтихад. Не это ли есть лицемерие?

Имам Абу Ханифа ставил Сунну (даже если хадис был слабым) выше кияса. Поэтому он считал, например, что громкий смех и кровотечение во время намаза портят ритуальную чистоту молящегося. Он вынес это решение на основе хадисов мурсал, хотя согласно киясу в таких случаях ритуальная чистота не нарушалась бы. Однажды Абу Ханифа воскликнул: «Обманывает, клянусь Аллахом, и клевещет на нас тот, кто говорит, что мы ставим кияс выше священных текстов, ведь там где есть они, неужели нужен кияс?» Халиф Абу Джафар аль-Мансур (754–775) писал Абу Ханифе: «Мне сообщили, что ты ставишь кияс выше явных текстов». В ответном письме Абу Ханифы есть следующие слова: «… в первую очередь я поступаю согласно Книге Аллаха, потом Сунне Пророка, потом в соответствии с постановлениями Абу Бакра, Умара, Усмана, Али, после этого обращаюсь к решениям сахабов, если есть разные мнения, то обращаюсь к киясу». Ибн аль-Кайим аль-Ханбали писал в «Илам аль-муаккиин»: «Ученики Абу Ханифы единодушны в том, что согласно его учению, слабый хадис выше кияса, его мазхаб основан на этом».

Имам Абу Ханифа получил свои знания, мудрость как наследство от Умара, Али, Абдаллаха б. Масуда, Абдаллаха б. Аббаса (пусть Аллах будет ими доволен), посредством четырех тысяч шейхов. Его знания крепко связано со знаниями сахабов.

Все четыре имама мазхабов признают использование кияса и разума. Не стоит обращать внимания на то, что захириты и им подобные секты отрицают кияс. Вследствие непризнания кияса и иджтихада они выносили удивительные и смехотворные решения по вопросам, которых нет в явных текстах. Например, хадис «не мочитесь в стоячую воду» они объясняли так: если человек помочится в сосуд, а потом выльет в стоячую воду, то это позволительно! Имам Абу Бакр ар-Рази писал: «Первым, отрицавшим применение иджтихада и кияса в новых вопросах, был Ибрахим ан-Наззам; он упрекал и клеветал на сахабов за то, что они использовали кияс, ведь он был неразумным невеждой в этом вопросе. Позже к нему присоединились мутакаллимы Багдада, хотя они и не нападали так на праведных предшественников. После этого к ним примкнул невежда из невежд [Дауд аз-Захири], который провозгласил, что в понимании религиозных наук нет места разуму, т. е. он опустил себя до уровня животных, возможно он даже более заблудший, чем животные».

2. Абу Ханифа не считал деяния одной из основ веры (чтобы не обвинять в куфре всю умму, за каждый недочет и недостаток в действиях).

Это его мнение взято из Корана и Сунны. Считать, что это ирджа и уклонение от истинного пути, — это несправедливость и враждебность, неприязнь. Нет никакой здравой основы отвергать/от религии/тех, кто не разделяет положения «вера — это слово и деяние, она увеличивается и уменьшается». Те, кто считает, что деяния — одна из основ веры (то есть говорит: «У того, кто небрежен в делах портится иман»), сознательно или нет, но встают на путь мутазилитов и хариджитов.

3. Проблема оговорки в имане («я верующий, если этого пожелает Аллах». Большинство передатчиков считают не произносящих оговорку в имане сошедшими с прямого пути. Абу Ханифа и его сподвижники считают неверным, если мусульманин говорит «я мумин, ин ша Аллах», это допустимо, только если человек имеет в виду не настоящее, а будущее. Поскольку будущее неизвестно и тогда оговорка будет верной, однако если он оговаривается применительно к своему настоящему, получается, что он сомневается в своей крепкой вере, а вера не может быть вместе с сомнением, ведь оно уничтожает веру. Это же совершенно ясно и известно, однако некоторые мухаддисы обвиняют говорящих «я на самом деле мумин» в ирджа. Естественно, эта их хула нисколько не может повредить авторитету Абу Ханифы и его учеников.

4. Передатчики обвиняют в неверии, выводят из Ислама тех, кто не участвует во всяких распрях, кто остановился и не осмеливается идти дальше Корана и Сунны, не добавляет к ним ничего сверх (ведь Коран — слово Аллаха). Они обвиняют в неверии всех, кто не произносит вслух: «Коран не сотворен». Тем самым они доказывают свое лицемерие, ведь они сами говорят: «Мы, как и салафы, основываемся только на Коране и Сунне, никак не отклоняемся от них». В то же время, когда дело касается атрибутов Аллаха, они, вместо того чтобы просто признать «мы уверовали и не проверяем», начинают по-разному трактовать эти атрибуты, вступают в большие споры, пишут толстенные книги!

5. Проблема сотворенности Корана. Противники обвиняют в неверии всех, кто говорит «Коран сотворен». Мухаддисы не выясняют, что имеют в виду те, кто так говорит: идет ли речь о Коране как сифате/речи Аллаха, или о Коране — книге в наших руках и словах, произносимых нами. Как известно ученым и сторонникам истины, в первом значении Коран, несомненно, не сотворен, а во втором, конечно, сотворен. Обвинять в неверии тех, кто считает записанный в книгу Коран, произносимый чтецами Коран сотворенным, — неприемлемое заблуждение, даже если подобную ошибку совершают такие люди, как автор «аль-Мугни» Ибн Кудама.

6. Проблема атрибутов Аллаха.

Передатчики приводят далекие от истины, сомнительные и необоснованные сообщения по этому вопросу. Они трактуют эти сообщения, приписывая телесные качества Господу миров — Аллаху. Любой мусульманин суннит далек от подобных заблуждений, потому что он убежден в совершенстве Аллаха, в том, что Он лишен каких бы то ни было недостатков и изъянов. Их книги, содержащие антропоморфические идеи, были скрыты во времена силы и мощи исламской религии. Однако когда исламские государства ослабли и религия начала терять их покровительство и защиту, под прикрытием «свободы» такие книги стали издаваться и широко распространяться большими тиражами, они стали доступными каждому читателю. Специально организовывались кампании по пропаганде их авторов, которых хвалили, превозносили, делали известными на весь мир, с одной только целью — чтобы легче было вводить людей в заблуждение написанной ими ложью. Например, даже среди впервые пришедших в мечеть молиться людей есть смутно представляющие себе, кто такие Бухари и Муслим (иногда они даже вовсе не представляют), зато уверенные, что Албани — самый великий человек Ислама, после Пророка. Ни один мусульманин со здравым умом и здоровой верой не может остаться равнодушным к такому положению дел. Передатчики, далекие от понимания смыслов хадисов, прицепившиеся только к их буквам, обвиняют больших имамов в неверии, а сами не способны отличить прямой смысл от переносного! Они пытаются как-то по-своему толковать слова праведных предшественников о том, что «чтение — сотворено, читаемое — не сотворено».

Среди имамов праведных предшественников Абу Ханифа был одним из лидеров и в науке вероубеждения. Он одним из первых дал ответ шиитам, хариджитам, мутазилитам, внес очень большой вклад в сохранение чистоты религии. Абдалкахир аль-Багдади сказал в «Усул ад-дин»: «Против них (заблудших сект) первыми выступили факихи, основатели мазхабов: Абу Ханифа и Шафии. Абу Ханифа написал «аль-Фикх аль-акбар» в опровержение кадаритов».

Его мазхаб был принят различными халифатами. Со времен Харуна ар-Рашида (786–809) ханафитский мазхаб был мазхабом аббасидских халифов, газневидов, также государств сельджуков, а позже и османов. Сегодня при вынесении фетв, решений в шариатских судах Египта, Сирии, Иордании, Ирака, Ливана и других стран применяется ханафитский мазхаб.

Несомненно, четыре имама достойны только уважения и похвал с нашей стороны. Их нужно поминать только добрым словом, как и других ученых эпохи праведных предшественников. Кто отзывается о них плохо, тот сходит с прямого пути, как это показано в Коране и Сунне, в словах больших ученых нашей уммы.

Однако, несмотря на все это, в последнее время появились факты, даже целое движение клеветы и хулы на имамов уммы. Особенно широкий размах приобрели попытки дискредитировать имама Абу Ханифу, очернить его имя, оклеветать его, унизить его авторитет. Выдуманные, сомнительные сведения, касающиеся имана, религии, фикха Абу Ханифы, были изданы и бесплатно распространены большими тиражами. Они продолжают распространяться. И это неудивительно, ведь более половины уммы, исламских земель орошаются именно его знаниями. Многие мечтали и мечтают, чтобы этот родник мудрости иссяк.

Имам Абу Ханифа первым делом отделил риваяты, полученные от тех, кто достоин доверия, и отбросил тех, кто слаб в передаче. Он крепко придерживался хадисов и фикха, был усерден в поклонении, таким образом превратившись в великого имама. Везде нашлись те, кто последовал за ним, кто обращался к его знаниям. Абу Ханифа был одним из первых, кто применил методы джарх и тадил (признание передатчика ненадежным и надежным соответственно). Сообщается, что Абу Ханифа сказал: «Я не видел никого более ненадежного, чем Джабир аль-Джуфи, и никого, более лучшего, чем Ата». Авторитет Абу Ханифы в этой области признан выдающимися имамами, мухаддисами, такими как Абу Дауд, Тирмизи, Хаким, Байхаки, Ибн Абдалбарр, Ибн Таймия, Ибн аль-Кайим, Ибн Касир и другими. В то же время, некоторые наши современники, называющие себя мухаддисами (например, Насир аль-Албани), ошиблись и сошли с прямого пути. Они, не обращая внимания на мнение вышеуказанных великих алимов, усомнились в надежности Абу Ханифы, обвинили его в неаккуратном заучивании, в неточностях.

Ибн Хаджар приводит в «Тахзиб ат-тахзиб» слова Яхья б. Маина: «Абу Ханифа был надежным, он передавал только те хадисы, которые помнил наизусть, а те, которые не помнил, он не рассказывал», и слова Ибн Дауда аль-Хурайби: «По отношению к Абу Ханифе люди либо невежды, либо завистники». Ибн Абдалбарр сказал в «Джами баян аль-илм»: «Ахль аль-хадис переусердствовали в оскорблении Абу Ханифы, в этом они преступили границы». Пророк сказал: «Недуг предыдущих народов настиг и вас — зависть и вражда». Ибн Абдалбарр цитирует в «аль-Интика» слова аль-Фадла б. Мусы про тех, кто оскорбляет Абу Ханифу: «Абу Ханифа обладал и знанием, которое доступно их пониманию, и знанием, на которое им не хватит ума, он не оставил им места, поэтому они завидуют ему».

Имам аз-Захаби пишет в «Сияр алам ан-нубала» в биографии Хаммада б. Абу Сулаймана: «Самые лучшие факихи Куфы — Али и Ибн Масуд, самый лучший факих из их учеников — Алкама, из его учеников — Ибрахим ан-Нахаи, из его учеников — Хаммад, из его учеников — Абу Ханифа, из его учеников — Абу Юсуф, его ученики разошлись по миру, лучший из них — Мухаммад б. аль-Хасан, лучший факих из учеников Мухаммада — Абу Абдаллах аш-Шафии».

Если изучить мазхаб Абу Ханифы, то мы увидим, что он наиболее крепкий, жесткий в религиозном плане. Этого не понимают только его фанатичные противники, те, кто отрицает имамов, следующих прямым путем и ведущих за собой.

Пророк сказал: «Лучшие из вас — мои современники, затем — те, которые придут вслед за ними, затем — те, которые придут вслед за ними, после этого распространится ложь». Таким образом, Абу Ханифа — один из живших в благословенное время, а его хулители — дети той эпохи, когда распространится ложь.

Пророк сказал: «Моя умма не объединится вокруг заблуждения, если увидите разногласия — следуйте за большинством». Как бы то ни было, Аллах пожелал, чтобы этим большинством были ахль аль-фикх, а не ахль аль-хадис. Также он пожелал, чтобы среди мазхабов большинством были ханафиты.



М

Медина аль-Ислам
Газета мусульман Евразии

М

Ислам Минбаре
Трибуна ислама —
Всероссийская газета мусульман

А

Аль-Минбар

И

Ислам в Российской Федерации

Серия энциклопедических словарей

Ж

Минарет

Ежеквартальный евразийский журнал мусульманской общественной мысли

КНИЖНЫЕ НОВИНКИ:
  • Вера и добродетель. Книга II из цикла «Проповеди» /И. А. Зарипов/
  • Коранический гуманизм. Толерантно-плюлистические установки /Ибрагим, Тауфик Камель/
  • История Корана и его сводов /Муса Бигиев/
  • Пустыня внемлет Богу: хрестоматия /сост. М. И. Синельников/
  • Исламская мысль: традиция и современность. Религиозно-философский ежегодник. Вып. 1(2016)
Д
Ислам: Ежегодный официальный журнал Духовного управления мусульман Российской Федерации
Фаизхановские чтения
Мавлид ан-Набий
Форумы российских мусульман
 
Рамазановские чтения
Фахретдиновские чтения
Хадж российских мусульман
Современные проблемы и перспективы исламоведения и тюркологии
Ислам на Нижегородчине
Миграция и антропоток  на евразийском пространстве
Х
В Вашем браузере не установлен компонент Adobe Flash Player, поэтому Вы не можете увидеть отображаемую здесь информацию.

Чтобы уставновить Adobe Flash Player перейдите по этой ссылке
Н

ИД «Медина» награжден почетной грамотой за активную книгоиздательскую деятельность

Р

Информационные партнеры

www.dumrf.ru | Мусульмане России Ислам в Российской Федерации islamsng.com www.miu.su | Московский исламский институт
При использовании материалов ссылка на сайт www.idmedina.ru обязательна
© 2009 Издательский дом «Медина»
закрыть

Уважаемые читатели!

В связи с плановыми техническими работами наш сайт будет недоступен с 16:00 20 мая до 16:00 21 мая. Приносим свои извинения за временные неудобства.